Cinemien

INDEX >> RECENSIES >> FACTOTUM

FACTOTUM
Writer’s Block

Kenny De Maertelaere | 28/05/2006

Hoewel het leven van een schrijver niet meteen de meest visueel interessante basis voor een film lijkt zijn er toch heel wat producties die over auteurs gaan. Vaak vervallen ze in voor de hand liggende clichés waarin drank en seks een grote rol spelen maar af en toe duiken er toch juweeltjes op die het schrijversproces interessant weten te belichten. Zo is Spike Jonze’s Adaptation deels een heerlijk absurde postmoderne satire en zagen we recent met Capote een van de betere films in dit – voor zover we het zo kunnen benoemen – subgenre.

De bij het meer cinefiele publiek vooral door Kitchen Stories bekende Noorse regisseur Bent Hamer levert met Factotum een aanvankelijk weinig opzienbarende film met een stereotiep hoofdpersonage af maar slaagt er toch opmerkelijk goed in om het publiek in de wereld van de “schrijver” te betrekken. Het resultaat is een vaak erg zwartkomische, onopvallende maar interessante “fictieve biografie” met een uitstekende Matt Dillon in de rol van de “Factotum” (“a man - zo leren we in het begin - who has many jobs”).

In Factotum, een prent die handig omspringt met de eerder beschreven “rise and fall” clichés, ontmoeten we Henry “Hank” Chinaski, het fictieve alter-ego van de in 1994 overleden Amerikaanse schrijver en poëet Charles Bukowski. Chinaski doolt rond in Los Angeles, zuipt zich te pletter, slentert van de ene naar de andere job, ontmoet door zijn onverschilligheid aangetrokken vrouwen en hoopt op een doorbraak met zijn schrijfsels die hij, als enige vorm van routine, voortdurend opstuurt naar de uitgevers van een tijdschrift.

In wat ondertussen een ver verleden lijkt was Matt Dillon dé rijzende ster aan het hollywoodfirmament. Met rollen in films als Francis Ford Coppola’s The Outsiders, Rumble Fish en Gus Van Sants Drugstore Cowboy leek zijn broodje als vertolker van getroebleerde jongeren gebakken. In de jaren ’90 kende zijn carrière ups en downs en gaf hij gestalte aan personages zo divers als langharige pseudo-rockzangers (Singles), homoseksuele Oscarwinnende acteurs (In & Out), slijmerige privé-detectives (There’s Something About Mary) en van seksueel misbruik beschuldigde leerkrachten (Wild Things of zoals de film bij ons ook bekend is; Sex Crimes). Ondanks deze vaker wel dan niet solide vertolkingen bleef hij, net als veel van zijn personages, een randfiguur naast meer in het oog springende acteurs van zijn generatie. Recent verklaarde hij in een interview dat hij zich tien jaar geleden van het leven zou hebben beroofd als iemand hem had voorgesteld om in een Herbie-film mee te spelen. Anno 2006 heeft Dillon een rol als bad guy in Herbie: Fully Loaded achter de rug. Het kan verkeren. Dankzij Paul Haggis’ Crash werd hij weer helemaal de favoriet van de critici en werd hij zelfs met een Oscarnominatie beloond voor zijn – toegegeven – erg overtuigende acteerwerk als een racistische agent. Liefhebbers van Dillon zullen blij zijn te lezen dat hij ook in Factotum uitstekend werk levert. Zijn Chinaski; een personage dat eigenlijk de verpersoonlijking is van de schrijver van het boek waarop deze prent gebaseerd is, heeft alles in huis om een volstrekt onsympathieke kerel te zijn. Het is een werkschuwe loser zonder respect voor anderen die enkel oog heeft voor zijn uiteindelijke doel maar daar nooit zelf volledig in lijkt te geloven. Onderweg zuipt hij voortdurend, doet hij op enkele uitzonderingen na weinig moeite om sociaal contact met iemand op te bouwen en blijven de relaties oppervlakkige seksfestijnen.

Eerder vertolkte Mickey Rourke dit personage in Barfly in 1987 en adapteerde onze eigen Dominique Deruddere in datzelfde jaar Bukowski’s The Copulating Mermaid of Venice, California en delen van Ham on Rye voor Crazy Love; een prent die door de auteur zelf als zijn favoriete film gebaseerd op zijn werk beschouwd werd. Dat Dillon er hoe dan ook in slaagt om iemand die door de maatschappij als werkschuw tuig wordt uitgescholden enigszins sympathiek te maken is op zich een klein mirakel. Regisseur Hamer vindt gitzwarte humor in vaak schrijnende situaties (zoals een lang stilstaand shot waarin we zien hoe Chinaski bij het ontwaken zijn ziel uitkotst, meteen een pint neemt en vervolgens voorovergebogen blijft zitten terwijl de langzaam ontwakende vrouw naast hem algauw ook etensresten in de wc-pot katapulteert) en concentreert zich op het kleinschalige, trage maar niet saaie scenario dat zich verfilmd nog het best als “een paar maanden in het leven van…” laat bekijken.

De vrouwen in Chinaski’s leven worden vertolkt door Lili Taylor en Marisa Tomei. Vooral Taylor, die bekend is door rollen in onder andere Ransom, The Haunting en de HBO-serie Six Feet Under, is sterk en speelt een voor haar atypische rol als de seksbeluste Jan wiens verlangen naar een nietsnut als Chinaski hen uiteindelijk allebei de dieperik in sleurt. Dillon en Taylor zijn uitstekend en vol vuur samen en hebben voldoende chemistry om hun bijna primitieve, oprechte maar uiteindelijk gedoemde relatie tot leven te brengen. Ook Marisa Tomei laat een kant zien die we niet meteen van haar gewoon zijn. Haar geldgeile Laura aast op steenrijke “sugar daddies” maar ze kan haar interesse in de door het leven slenterende Chinaski amper verbergen.

Echt foutloos is het allemaal niet; zo is de verduidelijkende voice-over van Dillon soms iets teveel van het goede (het lijkt tevens een overbodige commerciële beslissing) en schenden enkele laat in de plot verwerkte toevalligheden de toon van het verhaal. Toch is Hamer erin geslaagd om ons anderhalf uur aan de zijde van een zuipende, neukende, zichzelf beklagende en onverantwoordelijke “loser” te scharen en gingen we zelfs even over onze eigen levenswandel en mogelijke toekomst nadenken. We zien het de mutanten van X-Men: The Last Stand niet meteen doen.

Factotum mag dan een klein, in het ruime aanbod amper zichtbaar filmpje zijn maar is zeker de moeite waard.               

INFO]