Open Doek

INDEX >> RECENSIES >> CAUTIVA

CAUTIVA
Geschiedenis is nooit geschiedenis

Matthias Van Wichelen | 26/03/2006

De film van Gustavo Biraben vertelt een bijtend verhaal over de uitlopers van de militaire dictatuur die Argentinië knechtte van 1976 tot 1983. De televisiebeelden van de Dwaze Moeders zijn onderdeel van het collectieve geheugen in het Westen. Zij protesteren al meer dan twintig jaar iedere donderdag in stilte op de Plaza de Mayo in de hoofdstad Buenos Aires. Getooid in hun karakteristieke witte hoofddoeken eisen ze week na week nieuws over hun zonen en dochters die zijn verdwenen tijdens de vuile oorlog. De wonden zijn nog niet geheeld. Deze week besliste de Argentijnse regering om de archieven van de militaire dictatuur te openen. De vrijgave van de archieven kan bewijs opleveren tegen duizenden militairen en politici die rechtstreeks of onrechtstreeks betrokken waren bij het misdadige bewind.

De leider van de junta Jorge Rafael Videla werd in 1985 veroordeeld tot een levenslange gevangenisstraf. Vijf jaar later kreeg hij al gratie van Carlos Menem, de toenmalige president. In 1998 werd hij een tweede keer opgepakt, nu in verband met de ontvoering van baby's onder zijn bewind. Sindsdien heeft hij huisarrest.

Cautiva speelt zich af in 1994, elf jaar naar het einde van de militaire dictatuur. Cristina is vijftien en kent de donkere periode enkel uit haar geschiedenisboeken. Op school wordt de recente geschiedenis met de mantel der liefde toegedekt. Ze woont met haar ouders in het rijkere deel van de hoofdstad. De tiener loopt school bij strenge katholieke nonnen, komt niets te kort en stelt zich niet al te veel vragen. 

Op een dag roept de schooldirecteur haar naar zijn kantoor. Daar wacht een rechter die haar koudweg vertelt dat ze niet het kind is van haar moeder en vader. Haar natuurlijke ouders verdwenen spoorloos tijdens het militaire regime. Zij werd als baby ontvoerd uit het ziekenhuis en ter adoptie geschonken aan de mensen van wie ze tot dan dacht dat het haar ouders waren. Cristina mag haar ouders niet meer zien en moet onmiddellijk mee met de rechter. Het meisje ontsnapt en onderzoekt op eigen houtje haar wazige verleden.

De debuterende regisseur en scenarist Gustavo Biraben vermengt de zoektocht van Cristina naar haar identiteit met een indringend existentieel drama. Hij portretteert een meisje dat ineens iemand anders is. In de spiegel ziet ze dezelfde jonge meid, maar haar leven blijkt gebaseerd op leugens. Haar ouders zijn niet haar ouders. Ze is geen vijftien maar zestien. Dat van de ene dag op de andere. Cristina is een gestolen kind, heel haar leven is gestolen.

Biraben slaat geen pamflettoon aan. Hij gaat voorzichtig en subtiel te werk. Zijn eigen mening en woede houdt hij voor zich. Het feit dat hij de film maakt, is al een duidelijk standpunt op zich. De Argentijn had vooral naam gemaakt als geluidstechnicus in Hollywood. Hij was als geluidsmonteur betrokken bij weinig verheven films als The Distinguished Gentleman en Ace Ventura: Pet Detective. Later werkte hij als dialogue editor. Dat is de man die de dialogen mixt tussen de geluiden op de achtergrond en de muziek. Cautiva is zijn debuut als scenarist en regisseur. Het ritme in zijn eerste film ligt niet al te hoog. Cristina en de kijker krijgen de kans om stap voor stap te verwerken en onderzoeken wat haar is overkomen. De film volgt gestaag het tempo van de zoektocht. Langzaam komt de omvang van de leugen aan het licht. De waarheid werpt een ander licht op de personages. Biraben laat lang alle opties open. Hij bekijkt de situatie van binnen en van buiten, van boven en van onder. Hij poetst als een ervaren archeoloog met een fijn borsteltje de korreltjes zand van het verleden. Hij onderzoekt verbeten zonder schuldigen of onschuldigen aan te duiden, laat de feiten voor zich spreken en vertelt een zuiver verhaal. Het scenario is gebaseerd op tientallen gesprekken met ontvoerde kinderen, hun broers en zussen, ouders en grootouders. Veel dialogen en cruciale scènes in de film komen uit die lange gesprekken. Cautiva betekent gevangen in het Spaans. Cristina heeft heel haar jonge leven gevangen gezeten in een leugen. Ze is daarin niet alleen. Duizenden – inmiddels volwassen geworden – kinderen zijn in hetzelfde geval. De geschiedenis is geen geschiedenis, maar actualiteit. 

Gustavo Biraben was achttien toen de militairen de macht grepen. Rechtstreeks had hij niet heel veel te leiden maar toch heeft hij met zijn film een gezicht en een stem gegeven aan de vergeten slachtoffers van de dictatuur. Cautiva is een uitstekende speelfilm met de inhoudelijke kwaliteiten van een documentaire en de emotionele betrokkenheid van de sterkste Zuid-Amerikaanse cinema.